Jubileum Maurits Hogo Dienske

Jubileum Maurits Hogo Dienske

Maurits Hogo Dienske begeleidt al twintig jaar de zengroepen in Utrecht.

Sandra Weijman doet verslag

 

Ruim twintig jaar geleden begonnen we met Zen Utrecht, en vrijwel vanaf het begin kwam Maurits Hogo Dienske wekelijks van zijn woonboot in Amsterdam naar Utrecht om als leraar de zengroep te begeleiden. Zen Utrecht groeide en al gauw kwam Maurits twee keer in de week, op de maandag- en woensdagavond. Al twintig jaar lang dus!

 

Dit heugelijke feit hebben we op zondag 16 februari gevierd in Centrum Well in Utrecht, met een feestelijke lunch, waarbij iedereen wat meenam. Sara nam een prachtige taart mee die eruitzag als een levensecht meditatiekussen. Die werd natuurlijk als eerste door Maurits aangesneden.

Feest in Centrum Well

Lekker!

Dit is echt een taart en geen meditatiekussen

Marjolein Kyosei bracht voor Maurits een prachtig zelfgemaakt gedicht ten gehore, en Jacky gaf een mooie toespraak. Merel bood Maurits een doos aan, met daarin een bijdrage van alle deelnemers van de maandag- en woensdaggroep. Er waren gedichten bij, brieven, tekeningen, en andere kunstzinnige bijdragen (zie ook de foto bovenaan).

 

Na het bekijken hiervan sprak Maurits zelf ook mooie woorden. Het was een feestelijke en prachtige middag!

Blij en tevreden

Met Jacky en Ale

Afscheid van Ardan

Ardan Timmer neemt na vijftien jaar afscheid van zijn werk als vaste kok op de Noorder Poort. Threes Voskuilen, die het afgelopen jaar een schilderatelier met hem deelde, sprak met hem.

Ardan Timmer in de keuken

Afscheid van Ardan

door Threes Voskuilen

Tegenover het kerkje van Wapserveen in het gebouwtje van de kerk, “Oes Plekkie”, heeft Ardan zijn schilderatelier. In het smalle gangetje staat zijn vouwfiets strak tegen de fiets van de dominee geparkeerd.   Binnen zit Ardan afwachtend op de rode tweezitsbank uit de kringloop. Over een kopje thee kijken wij elkaar aan en besluiten dat het gesprek voor het geschreven interview nu dan maar moet beginnen.

Wil je iets vertellen over wat in je leven belangrijk is geweest?

Ik ben van 1966 en opgegroeid in Abcoude. Mijn ouders waren hervormd en zij waren in die tijd aan het experimenteren met hun levenswijze. Zij onderzochten hun verlangen naar vrijheid, maar ook hun verlangen naar vertrouwen en bestendigheid. De spanningen die dat met zich meebracht, hebben mij gevormd. In de tachtiger jaren, toen het allemaal wat minder goed ging, was ik een puber en een echte punker. En zo, als een echte punker met groene kuif, werd ik op de kunstacademie aangenomen. Die heb ik met veel strijd en gedoe doorlopen. Je werd daar voortdurend beoordeeld. Dat was heftig, doordat ik dit ook persoonlijk opvatte.  Na de academie had ik exposities van mijn schilderijen en gaf ik les aan volwassenen. Ik was toen 23, 24 jaar. Behalve met kunst was ik ook met religie bezig. Ik ben een zoeker naar de zin van het leven; wie ben ik en waartoe ben ik. Op deze existentiële vragen had ik geen antwoord. Bij mijn schilderijen voelde ik me betrokken. Mijn inspiratie tot schilderen kwam voort uit mijn emoties. Maar hoe mensen dan tijdens exposities over de schilderijen spraken, maakte me ongelukkig. Dat werkte vaak vervreemdend. Ik vroeg me af: waar gaat dit over en waarom doe ik dit. In die tijd ging ik met Elis, een vriend, veel naar buiten om te tekenen bij de IJssel. Dat was een verademing want het hoefde niet zonodig iets te zijn. Ik kon vrijer dan op de academie zoeken naar wat authentiek is. Elis was op een zenclubje. Ik ging met hem mee en zo kwam ik op een open dag op de Noorder Poort terecht.

Jiun roshi, toen nog Udaka, hield een toespraak die me erg raakte, ik weet niet meer wat ze zei, maar de manier waarop ze praatte en uit haar ogen keek, gaf me het gevoel dat ik het gevonden had. Toen wilde ik ook meer van zen weten; tot op dat moment had ik me daar nog niet zo in verdiept. Ik ben toen weekenden gaan doen met Udaka, die een soort zachtheid en openheid had. Bij Prabashadharma roshi kwam ik meer per ongeluk terecht. Zij had een strengheid die wel intrigerend was, maar waar ik geen verbinding mee kon maken. De authenticiteit van Udaka trok me, ze verhulde niets en ze zei niets anders dan wat ze bedoelde.

 

Ardan geschilderd door Threes

Wat in jouzelf resoneerde zo sterk met het begrip authenticiteit?

Ik was met kunst bezig en dat moest uit mijn tenen komen. Want kunst is de meest individuele expressie van de meest individuele emotie en dat wilde ik vorm geven. Dat had voor mij alles te maken met authenticiteit. En die vond ik niet in de kunstwereld. Ik vond dat het veel meer over ego’s, over de kunstenaars zelf ging en dat vond ik verwerpelijk.

Het was niet op een intellectueel onderzoekend niveau, het was echt gevoelsmatig dat ik geraakt werd. Daardoor wilde ik vaker naar de Noorder Poort en al heel snel heb ik gevraagd of ik er mocht komen wonen en unsui (zenmonnik) mocht worden. Na een proeftijd van drie maanden heb ik die stap gezet. Ik denk daar nu vaak aan terug, want het is nu weer zo dat ik echt een stap zet, door na twintig jaar bij de Noorder Poort weg te gaan en brugwachter te worden. Ik zie dan ook een patroon. Indertijd heb ik al mijn schilderijen bij het grofvuil aan de weg gezet. Mijn moeder heeft er nog een paar tussenuit gevist. Voor mij hadden die schilderijen geen waarde meer. Daarom wilde ik er niet in blijven hangen, maar ze wegdoen en weer verdergaan. Ook nu doe ik mijn schilderijen en veel van mijn schilderspullen weg.

Ben je helemaal onthecht ?

Nee, dat is niet zo, ik ben niet onthecht, maar ik ben niet gehecht aan spullen.

Ik heb mij destijds toen ik een opstandige puber was zeer geërgerd aan mijn vader, die ik op dat punt hypocriet vond. Hij was een linkse, groene man, maar kocht op een gegeven moment wel een villa. Dat vond ik een vernietiging van zijn idealen. Toen heb ik voor mijzelf materiële gehechtheid afgezworen en ik vind het nog steeds fijn om niets te hebben.

 

Bescheiden cadeau bij Ardan's vertrek van de Noorder Poort

Heb je Jiun roshi als je leraar ervaren?

Ja, absoluut en nog steeds. In het begin was alles wat zij deed en zei waar. Mijn gevoel was: hier kan ik echt op varen. Dat is wel wat veranderd, ik ben ook een paar keer weg geweest uit de training als unsui. Ik was begin dertig en maakte het mezelf moeilijk. Emoties speelden een grote rol en ik zocht naar de waarheid. Het was beladen; het vuur en de zoektocht. Er waren toen tien medebewoners en de confrontatie met hen was misschien wel het belangrijkste in de training. Het was een hogedrukpan, zonder telefoon of internet.

Toen ik op de Noorder Poort kwam was mijn grootste opluchting dat iedereen hetzelfde werd behandeld. Ik kwam binnen met lange haren, die gingen eraf, en iedereen liep in dezelfde robe. Dat is in de gewone maatschappij heel anders. Het eerste punt is dan eigenlijk altijd of je man of vrouw bent. Op de Noorder Poort is het sekseneutraal. Dat heeft denk ik te maken met dat de zenmeester een vrouw is.

Na vijf jaar als unsui ben je daarmee gestopt. Daarna kwam je in dienst als vaste kok en dat ben je vijftien jaar gebleven.

Het was de ideale baan om te combineren met de zenbeoefening en met schilderen. Het werken in een omgeving waar alles is ingesteld op zenbeoefening is een groot goed. Ik kon mee in de energie van de Noorder Poort. In de energie van een groep word je als het ware gedragen, dat is heel anders dan alleen zitten. Als tenzo (kok) ben je ook onderdeel van een sesshin. Maar de laatste drie, vier jaar werd het werk te zwaar voor me. Het fysiek meedoen in een sesshin werd te veel, waardoor ik me steeds meer alleen op het koken moest concentreren. De zenweg is niet alleen maar zitten op het kussen. Meditatie gaat voorbij aan het zitten en kinhin. Het gaat om hoe je in de keuken staat, hoe je achter de computer zit. Het gaat, zo denk ik echt, om hoe je iets doet en dat is niet uit te leggen. Toch zegt dat mij meer dan hele verhandelingen over zen, het heeft met authenticiteit te maken.

Heeft het ‘hoe’ met authenticiteit te maken?

Ik weet het niet, je weet het nooit, dat is het mooie in zen. Ik kan van zen niets meenemen, ik heb helemaal niets geleerd. Daarom ben ik heel benieuwd hoe straks het werken als brugwachter in Noord-Holland zal zijn. Wat ik wel meeneem als praktische gewoonte, is dat ik elke morgen een half uur op mijn kussen zit. Maar hoe ik moet mediteren... ik zou het niet weten.

 

Schilderij van Ardan Timmer - Free 3

Wat is het dat jou op het kussen brengt?

Het is gewoon noodzaak, het zitten. Ik ervaar het zo; mijn mind spiegelt mij voortdurend een andere werkelijkheid voor. Als ik het atelier binnenkom en naar mijn schilderijen kijk, denk ik: dit is niet goed en dat is wel goed. Dat ervaar ik dan als mijn werkelijkheid. En aan de hand daarvan bepaal ik mijn acties. Ik word geleefd door wat zich in mijn hoofd afspeelt, maar als ik op een ander moment terugkijk denk ik: het klopt niet wat ik dacht en vond. Dat wás helemaal niet de werkelijkheid. Als ik mediteer voel ik dat er iets wezenlijks is, dat buiten het gedoe in mijn hoofd omgaat. Dat geeft me rust en vertrouwen dat het goed is. Dat het goed is zoals het is. Daarom mediteer ik, ga ik zitten.

De Noorder Poort staat in de rinzai traditie, wat vind je daarvan?

Het goede is dat de Noorder Poort in beweging is. In het begin vond ik het best wel streng en hard. Nu is er veel meer ruimte voor de individualiteit van mensen en dat vind ik heel mooi. In het oosten is het collectieve heel belangrijk. Hier zijn we veel meer op het individuele gericht. Het is ook een heel hiërarchische traditie, dat vind ik soms wel lastig. Wat er voor mij uitspringt in de traditie is de helderheid. Het is duidelijk hoe we buigen, hoe we zitten, hoe we naar het altaar lopen en hoe we de meester bejegenen.

Je bent vier jaar geleden tot zenleraar geordineerd en daar ben je uitgestapt.

De rol van leraar past niet bij mij. We komen dan weer bij authenticiteit uit. Ik wil eerlijk zijn. Als iemand mij vraagt, wat is de dharma, dan wil ik het niet kunnen weten, of twijfelen, of zoekend of wanhopig zijn. Ik wil het ‘niet weten‘ openhouden.

Het opgeven van het leraarschap heeft ook met vrijheid te maken. Als geordineerd zenleraar sta je in een traditie, een duidelijk verband, met een leer en een meester. Dat heeft grote invloed op de manier van lesgeven en ik voel mij niet vrij daarvan af te wijken. En ik vind daarvan afwijken ook niet goed als je een leraar in die traditie bent.

Is de leer dan zo strikt?

Ja, lacht Ardan, ja, de leer is strikt. Er zijn heel duidelijke regels over hoe je zit in de zendo, wanneer je wel en niet buigt.

Is het dan misschien zo dat vooral de methode strikt is en dat in de meer inhoudelijke kant van de  boeddhistische leer meer vrijheid is?

Nee, dat kan je niet zo zeggen. (er is een lange stilte.) Het geen leraar meer willen zijn heeft behalve met vrijheid te maken met mijn zoeken naar wat echt belangrijk is. En dat laatste heb ik gevonden in een soort van eenvoud en het leiden van een leven dat tot de basis is teruggedrongen. Dus je slaapt, je eet, je werkt. Dat zijn de dingen die je doet. In deze eenvoud heb ik gevonden wat ik zocht. Als je alle schillen eraf haalt is dat wat er overblijft. Ik wil het steeds eenvoudiger maken en het leraarschap vind ik in die zin niet eenvoudig. Ik voel me daarin ongemakkelijk. Als ik mensen begeleid, zoals de afgelopen jaren, dan realiseer ik me steeds: ik loop dezelfde weg als jullie en ben nu toevallig als leraar geordineerd, maar dat zegt helemaal niets. Er zijn mensen die veel meer gelezen hebben dan ik, die veel meer van zen weten dan ik, die ook al langer zen beoefenen dan ik. Dus van hen kan ik ook leren, net zo goed als van mensen die er net mee zijn begonnen.

Wat ik mooi vind zijn de oude verhalen uit Japan over de roshi’s die een of twee leerlingen hadden. Meestal hadden ze geen klooster en al doende, vaak ook al reizende ontstond dan de relatie waarin de meester de leerling steeds verder aanspoorde: ga verder, en nog verder. In die aansporingen werden de leerlingen vaak over de ‘rand’ geduwd. Dat deed Jiun roshi natuurlijk ook. Het gaat niet over moeilijke filosofische vraagstukken, maar het gaat om hoe je je je kopje afwast.

Ardan Timmer bij zijn camper

Het leven in een camper.

Het is geweldig, ik ging het uitproberen en het werd een manier van leven. Van nature ben ik geneigd tot ‘ophokken’, tot meer binnen zijn en weinig naar buiten. In de camper moet ik naar buiten, dat kan niet anders. Het geeft mijn leven elke keer een verandering en dat is een heerlijke dynamiek, ook in de zin van simpel leven. Daar geniet ik van en voorlopig wil ik niet meer in een huis. Misschien wel nooit meer.

 

Hindernissen zijn geen hindernissen

In februari 2019 studeerde zenleraar Marjolein Kyosei Verboom na anderhalf jaar af als mindfulnesstrainer aan het Radboud Universitair Medisch Centrum voor Mindfulness. Tijdens de opleiding werd regelmatig gesproken over “de hindernissen”, vooral in het blok met boeddhistische achtergronden van mindfulness. Ze realiseerde zich dat ze in alle jaren bij zen niet zo vaak had horen spreken over de hindernissen op het boeddhistische pad als in die anderhalf jaar. Ze besloot dit fenomeen eens nader te onderzoeken en schreef er haar scriptie over. Voor ZenLeven heeft ze die scriptie bewerkt tot dit artikel.

Kyosei betekent Bridge to Righteousness

Hindernissen zijn geen hindernissen en daarom worden ze hindernissen genoemd

Hindernissen

In 1991 maakte ik kennis met zenmeester Prabhasa Dharma roshi. Sindsdien beoefen ik zen. Ik begon indertijd met zen, enerzijds uit fascinatie en anderzijds omdat ik “last had” van gespannenheid en angstige gevoelens die ik als hinderlijk ervoer. Ik beken dat zen me in die tijd een manier leek om ervan af te komen en rustig en gelukkig te worden. Volgens de Van Dale betekent het woord ‘hindernis’ belemmering of stoornis, iets dat het voortgaan belemmert of iets dat ergernis geeft. Precies zo zag ik toen mijn nerveuze gevoelens en gedachten.

 

De mindfulnesstraining Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR) van acht bijeenkomsten is een oefenprogramma dat bestaat uit een geïntegreerd geheel van aandachtsoefeningen, yoga en groepsgesprekken. De aandachtsoefeningen zijn gebaseerd op de aanwijzingen uit de Satipatthana-soetra.

 

Op het pad van mindfulness bevinden zich vele hindernissen, zo wordt gezegd. In de boeddhistische literatuur die we moesten bestuderen tijdens de opleiding en tijdens de lessen die we kregen van de boeddhistische leraren Akincano en Christina Feldman werd veel aandacht besteed aan de vijf hindernissen zoals ze worden genoemd in de Satipatthana-soetra: zintuiglijk verlangen, afkeer, sufheid-en-traagheid, rusteloosheid-en-gepieker en twijfel.

 

Sommige literatuur spreekt zelfs over tien hindernissen als “legers van Mara”, duivelse obstakels die een deugdzaam en heilzaam bestaan in de weg staan. Beschreven wordt hoe je de hindernissen onschadelijk kan maken zodat het meditatieproces niet in gevaar komt. Er is sprake van een zekere oorlogsretoriek: van Mara als moordenaar en vernietiger, legers die onschadelijk gemaakt moeten worden, overmeesterd of geannexeerd. Kortom: een hindernis moet verwijderd worden om de voortgang van het meditatieproces weer mogelijk te maken.

 

De aanleiding voor veel mensen om een mindfulnesstraining te doen, is dat ze last hebben van stress, chronische pijn of depressie. Ze ervaren dit – net als ik indertijd – als een obstakel voor geluk en hopen dat de hindernissen die ze zien op hun weg, zullen verdwijnen of afnemen in intensiteit. Van de huidige situatie wil je naar het ideale scenario, je ziet de hindernis en moet een (aanvals-)plan bedenken om hem uit de weg te ruimen. Als je vrij wilt kunnen dóórlopen staat een hindernis in de weg.

Hindernissen zijn geen hindernissen

Christina Feldman stelt voor om het woord “hindernis” te vervangen door “gewoontepatroon”. Het gaat om zich herhalende patronen van negatieve gedachten en stemmingen. Die patronen worden getriggerd als er sprake is van onaangename, moeilijke of ongewone omstandigheden in ons leven: we verliezen onszelf in eindeloze gedachtencirkels en verhalen en zijn niet meer aanwezig bij hoe het werkelijk is. De gewoontepatronen hebben bij haar dezelfde namen: zintuiglijk verlangen, afkeer, sloomheid/dufheid, rusteloosheid/zorgelijkheid en sceptische twijfel. Het zijn mentale reacties die sterke invloed hebben op lichaam, stemming en gedrag. Vaak hebben mensen één van de vijf patronen als “favoriet”, maar iedereen kent ze alle vijf in meer of mindere mate. De activering van zo’n patroon kan maken dat we compleet vergeten wat onze voornemens waren, welke inzichten we hadden en welke (hulp-)bronnen we ter beschikking hebben. We raken verstrikt en vergeten om opmerkzaam te zijn. Christina Feldman komt hiermee dicht in de buurt van de Diamant-soetra waarin de Boeddha geregeld de volgende formulering gebruikt:  A is niet A en daarom wordt het A genoemd. Hindernissen zijn geen hindernissen en daarom worden ze hindernissen genoemd. Op het eerste gezicht een onlogische uitspraak maar bij nadere bestudering zegt het iets als: een hindernis zien als een vaststaand verschijnsel of statisch object klopt niet. Alle verschijnselen veranderen immers voortdurend en zijn afhankelijk van omstandigheden. Alleen op voorwaarde dat je dat grondig doorziet kun je een verschijnsel benoemen als hindernis. Alleen dan zie je het op de juiste wijze: als een proces, dat niet op zichzelf staat maar beïnvloed wordt door alle andere verschijnselen. Het is juist het ‘weg-willen-hebben’, de afkeer, die de hindernis tot hindernis maakt.  Een hindernis is geen hindernis.

Titelblad van een gedrukt exemplaar van de Diamant soetra uit het jaar 868

Titelblad van een gedrukt exemplaar van de Diamant soetra uit het jaar 868

Het revolutionaire van aandacht is dat je kan leren om onaangename ervaringen met milde nieuwsgierigheid te benaderen, met vriendelijkheid en een uitnodigende houding. In de MBSR leer je alle sensaties die zich voordoen op te merken, als een oefening in oplettendheid van moment tot moment. In feite maakt het niet uit wat het materiaal is: élk gevoel, élke gedachte, élke zintuiglijke, lichamelijke gewaarwording kan dezelfde belangstellende, vriendelijke aandacht krijgen. Als er rusteloosheid-en-gepieker in hem aanwezig is, weet hij ‘er is rusteloosheid-en-gepieker in mij’; als er geen rusteloosheid-en-gepieker in hem aanwezig is, weet hij ‘er is geen rusteloosheid-en-gepieker in mij’. Dat is het begin om tot helder begrip en voortdurende opmerkzaamheid te komen zegt de Satipatthana-soetra. Als er sprake is van verlangen, angstige gevoelens, weerstand, slaperigheid of twijfel is dat precies het (noodzakelijke) materiaal waar je mee traint. Niets aan de hand, de oefening is het bewust worden van het afdwalen, zonder oordeel, en weer terugkeren naar de adem, het lichaam of de koan. Er stopt niets. Er komt niets in gevaar. Hindernissen zijn geen hindernissen.

Enkele jaren geleden tijdens een sesshin zag ik ineens helder dat “mijn angst” in wezen geen ander verschijnsel is dan de vogel die ik buiten hoor fluiten. Beide zijn voorbijgaande verschijnselen waar je je bewust van kunt zijn in een uitgestrekte ruimte van gewaar zijn. Ik weet nog dat ik tijdens de vraag-en-antwoord periode van die sesshin aan Jiun roshi vroeg: bestaat er eigenlijk wel zoiets als een obstakel? “Goede vraag,” antwoordde ze.

En daarom worden ze hindernissen genoemd

Toch volgt hier nog niet de conclusie van dit verhaal. De Satipatthana-soetra gaat verder: Ook weet hij hoe nog niet ontstane rusteloosheid-en-gepieker kan ontstaan, hoe ontstane rusteloosheid-en-gepieker kan worden opgeheven en hoe het opnieuw ontstaan van rusteloosheid-en-gepieker kan worden voorkomen.” Het lijkt erop dat er meer van ons gevraagd wordt dan alleen bewust zijn van de aan- of afwezigheid van een hindernis als proces of gewoontepatroon. Het is blijkbaar ook mogelijk om te zien hoe een hindernis ontstaat en hoe je kan voorkomen dat hij zich steeds weer aandient.

 

Het recept voor het laten ontstaan van een hindernis bestaat onder andere uit: leven op de automatische piloot; verstrikt raken in denken; onaangename ervaringen weg willen hebben; willen dat dingen anders zijn dan ze zijn; een harde of onvriendelijke houding aannemen jegens jezelf of anderen. Een hindernis is geen hindernis op basis van een reëel bestaand obstakel, maar ontstaat als je bovenstaande gepassioneerd toepast. We maken een verhaal, herhalen dit verhaal eindeloos, gaan het verhaal als waarheid zien en laten ons erdoor gevangen zetten. Christina Feldman maakt duidelijk hoe de vijf gewoontepatronen onze belemmerende (kern-)overtuigingen versterken: dat we er op bepaalde momenten diep van overtuigd kunnen zijn dat we “mislukt”, “niet goed genoeg” of “waardeloos” zijn. Vaak hebben deze negatieve patronen zich zo vaak herhaald dat we ze ervaren als intrinsiek deel van onze identiteit, ons karakter zelfs. Waar we ons veel mee bezighouden, bepaalt op den duur hoe we naar de wereld kijken. Het wordt een gesloten feedback loop, een valstrik waar we in zitten zonder dat we er erg in hebben. Die ingesleten patronen verhinderen ons om ten volle te leven, om met wijsheid te kunnen handelen in (moeilijke) situaties en aandacht te hebben voor anderen. En daarom worden ze hindernissen genoemd.

 

Door oefening kunnen we ontdekken dat er geen sprake is van een vaststaande waarheid, dat de pijn op je borst niet steeds dezelfde pijn is maar van plek en intensiteit kan veranderen, dat een snelle ademhaling niet steeds even snel is, dat gedachten weliswaar graag eenzelfde paadje bewandelen, maar ook onderbroken kunnen worden of vriendelijk en vastberaden een andere kant op geleid kunnen worden, dat emoties golfbewegingen kennen, dat je aandacht bewust ergens op kunt richten en dat je een besluit kunt nemen. Dat is de manier waarop we kunnen ervaren hoe ontstane rusteloosheid-en-gepieker kan worden opgeheven en als het meezit zelfs dat het opnieuw ontstaan van rusteloosheid-en-gepieker kan worden voorkomen.

Deelnemers aan de MBSR ervaren vaak voor het eerst in hun leven, dat het mogelijk is om bij een stressvolle gebeurtenis niet meteen te reageren met een vorm van vechten, vluchten of bevriezen. Ze ervaren dat het haalbaar is om éérst even stil te staan en met kalmte en vriendelijke belangstelling te zien wat er op te merken valt aan gedachten, gevoelens en lichamelijke gewaarwordingen.

Mogelijke antwoorden

De titel Hindernissen zijn geen hindernissen en daarom worden ze hindernissen genoemd, verwijst niet alleen naar de Diamant-soetra maar ook naar mijn eigen ervaringen. Ik ken de paradox aan den lijve, hoe verstikkend en verstrikkend nerveus gepieker kan zijn, maar óók hoe veranderlijk en beïnvloedbaar. Mijn favoriete hindernis blijkt soms een geschenk. Hij brengt me motivatie voor (zen-)boeddhistische oefening, begrip voor anderen, liefde, wakkerheid en wijsheid. Hindernissen vormen goede mest in de tuin van een wakker en betrokken leven. Calm and caring in the midst of it, zoals Christina Feldman het zo mooi zegt.

 

Het is een vorm van levenskunst om je niet te vereenzelvigen met gedachten, gevoelens of lichamelijke sensaties. Om vrij(er) van hunkering en ongenoegen ten aanzien van de wereld te worden. Het is geen rechte lijn van hindernis naar gift. Er is geen eindpunt. De kunst ‘vrij van hunkering en ongenoegen’ te zijn, is het onaangename niet persoonlijk op te vatten en het leven met enige lichtvoetigheid te waarderen zoals het zich elk moment in en aan je ontvouwt. Het vraagt “een kopje moed, een vat vol liefde en een oceaan van geduld”.

 

De voorwaarde is dat je niets weigert, niets vasthoudt, gewoon aanwezig bent, ervan overtuigd bent dat ik hier kan zijn, dat dit mijn plek is. Van mij wordt gevraagd precies deze situatie op een heilzame manier voort te zetten. Dat kan, ook al weet je bij voorbaat niet hoe dat moet. (Maurits Hogo Dienske)

Ontferm u

In deze tijd van Corona kunnen zen beoefenaars die dat willen, elke week een aanmoediging ontvangen van afwisselend Jiun roshi en Tetsue roshi. Deze tekst werd door Jiun roshi vlak na Pasen als aanmoediging verstuurd.

Uit het handschrift van de Mattheus Passion

Ontferm u

Vandaag is het tweede paasdag. We leven alweer een paar weken volgens de regels van de intelligente lockdown. Op de Noorder Poort is het heel rustig en we merken hier eigenlijk niet zoveel van wat het coronavirus veroorzaakt.

Vorige week ontving ik een bericht over een sanghalid, Ron, die op de intensive care ligt en in coma is gebracht. Een hartverscheurende situatie voor zijn kinderen en vrienden die op geen enkele manier met hem in contact kunnen komen. Ik stelde me voor dat meer mensen zich in zo’n situatie bevinden en dat velen wellicht bang zijn om erin te geraken. Met dit in mijn gemoed stapte ik in de auto om boodschappen te gaan doen. Ik hou ervan om in de auto naar de radio te luisteren, het liefst hoor ik dan praatprogramma’s. Toen ik de radio aanzette, bleek er een uitvoering van de Mattheus Passion te zijn en ik hoorde dit:

Uit: J.S. Bach Matthäus Passion, Elly Ameling, Birgit Finnilae, Seth McCoy, Benjamin Luxon, Ernst Haefliger, English Chamber Orchestra o.l.v. Johannes Somary

Er kwamen tranen in mijn ogen en ik moest denken aan de uitspraak van Prabhasa Dharma roshi: wanneer er tranen zijn, betekent dat dat je in contact bent met het ware.

Ik realiseerde mij, in dit Erbarme dich zit alles waar het om gaat. Voor mij is dit niet verbonden aan een God.

Het Erbarme dich raakt mij in mijn hart en verbindt mij met een diep vertrouwen. Dat wat zich over mij ontfermt is veel groter dan ik kan bevatten en doet me beseffen dat ik als mens een deeltje ben van een gigantisch geheel. Het doet me beseffen dat wij als mensen veel minder kunnen dan we denken. Er is het onnoembare dat noch het begin noch het einde is van alles wat er is.

Dat wat er gebeurt in deze tijd van corona hoort ook in dat grote geheel: het lijden, het gevoel van onmacht, het besef dat wat er gebeurt ons mensen te boven gaat, dat we niets kunnen doen.

Het Erbarme dich herinnert me er aan me over te geven aan dat wat er is en te doen wat er gedaan moet worden. En wat er gedaan moet worden is voor ieder van ons anders. En dat wat ik nu op dit moment moet doen, is straks of morgen misschien niet wat ik moet doen.

Komt er twijfel, laat ik me meeslepen door verwachtingen of angsten, dan kan ik me naar die plek brengen waar iets zich over mij ontfermt. Dat iets is in mij en ook in jou, in ons allemaal, in alles wat er is. Het is ons ware thuis.

Als ik dan op deze manier thuis ben, voel ik me veilig en kan ik denken aan Ron die nu op de intensive care ligt.

 

Mogen alle wezens gelukkig en vrij van lijden zijn.
Mogen alle wezens tevreden zijn, moge niemand verdrietig zijn.
Om mani padme hum.

 

Met een hartelijke groet in de Dharma,

Jiun Hogen roshi

Voorpagina voorjaar 2020

Dit tijdschrift verschijnt terwijl de Corona-maatregelen voorzichtig versoepeld worden. Veel stukjes zijn geschreven vóór 15 maart, in wat nu een andere wereld lijkt, een wereld van lang geleden. We hadden natuurlijk een corona-nummer kunnen maken, maar het koor van corona-stemmen (politieke, economische, culturele, boeddhistische, hoopvolle, pessimistische...) is al zo overweldigend dat we als redactie geen behoefte voelden onze stem er ook nog aan toe te voegen. De bijdrage van Jiun roshi komt wel voort uit de crisis, en dat geldt ook voor de haiku-rubriek van Hans Reddingius.

 

Mogen alle wezens vrij zijn van lijden.

Dat wat zich over mij ontfermt is veel groter dan ik kan bevatten.

Jiun roshi hoort het Erbarme dich

Het is juist het ‘weg-willen-hebben’, de afkeer, die de hindernis tot hindernis maakt:

Hindernissen zijn geen hindernissen.

Meditatie gaat voorbij aan het zitten en kinhin. Het gaat om hoe je in de keuken staat, hoe je achter de computer zit.

Afscheid van Ardan 

al sterf ik morgen

vandaag ruik ik

vlierbloesem

Haiku's over ziekte en dood

In september beginnen nieuwe Thuistrajecten. Twee deelnemers vertellen over hun ervaringen.

Eén zijn met iedereen, me laten dragen door de energie die ontstaat...

Indrukken van een eerste Rohatsu

Als je helemaal in het lopen verdwijnt, is er geen loper meer. Er is alleen nog lopen.

Loopmeditatie

Je trok de zon uit het waaiende gras, de dood werd theater...

Herinnering aan Alvaro

Maurits Hogo Dienske begeleidt al twintig jaar de zengroepen in Utrecht.

Een jubileum 

De Vrienden hebben €13.000 opgehaald voor nieuwe bedden: reden voor een feestelijke lunch

De Noorder Poort hoopt de rest van het jaar deze programma's aan te kunnen bieden.